Z końcem 2025 r. w wielu fundacjach rodzinnych powołanych w 2023 r. mogły już wygasnąć pierwsze mandaty członków organów. Kolejna fala wygaśnięć przypada na koniec 2026 r. Część fundacji działa dziś w przekonaniu, że mandaty trwają nadal. To założenie bywa błędne i niesie realne ryzyko paraliżu organizacyjnego. Adwokat Maciej Pilarek, kierujący kancelarią PLA.partners, zwraca uwagę, że problem dotyczy szerokiego grona fundatorów, beneficjentów i członków zarządów oraz rad nadzorczych i wymaga prewencyjnego działania.
Wygaśnięcie mandatu członka zarządu fundacji rodzinnej: co mówi ustawa
Ustawa o fundacji rodzinnej została sformułowana w sposób niefortunny. Jedna z możliwych interpretacji, prezentowana przez część praktyków, prowadzi do wniosku, że mandat członka organu wygasa z upływem trzeciego roku kalendarzowego, nawet jeśli pierwszy rok kadencji był niepełny.
W praktyce oznacza to, że:
- mandaty osób powołanych w 2023 r. mogły wygasnąć już z końcem 2025 r.,
- mandaty osób powołanych w 2024 r. mogą wygasnąć z końcem 2026 r.,
- moment wygaśnięcia może nastąpić wcześniej, niż wynikałoby to z intuicyjnego liczenia kadencji.
To nie jest jedyna interpretacja przepisów, ale ryzyko uznania jej za prawidłową jest na tyle istotne, że nie powinno być ignorowane.
Kadencja a mandat w fundacji rodzinnej: kluczowa różnica
Kadencja i mandat to dwa różne pojęcia, a ich zrównanie jest jednym z najczęstszych błędów w bieżącej praktyce fundacji rodzinnych.
- Kadencja to okres, na jaki członek organu został powołany.
- Mandat to umocowanie do pełnienia funkcji, i to ono decyduje o tym, czy dana osoba może skutecznie działać w imieniu fundacji.
Mandat w fundacji rodzinnej wygasa w momencie określonym przez ustawę lub statut. Jeżeli statut nie reguluje tego precyzyjnie, fundacja zdana jest na interpretację przepisów ustawowych, z całym towarzyszącym temu ryzykiem.
Dlaczego praktyka ze spółek z o.o. nie chroni fundacji rodzinnej
W spółkach z o.o. przyjęło się, że mandat członka zarządu trwa co najmniej do zatwierdzenia sprawozdania finansowego, zwykle w okolicach czerwca kolejnego roku. Wielu członków organów fundacji rodzinnych przenosi tę intuicję na grunt fundacji.
To poważny błąd. W fundacji rodzinnej:
- nie obowiązuje mechanizm „przedłużenia” mandatu do czasu zatwierdzenia sprawozdania,
- moment wygaśnięcia mandatu może nastąpić niezależnie od cyklu sprawozdawczego,
- bezczynność oparta na intuicji rynkowej zwiększa ryzyko utraty zdolności działania organu.
Dla osób z doświadczeniem korporacyjnym jest to obszar wymagający szczególnej uwagi.
Pierwsza fala wygaśnięć: koniec 2025 r. i koniec 2026 r.
Według interpretacji prezentowanej przez część prawników, pierwsze mandaty mogły wygasnąć już 31 grudnia 2025 r., w fundacjach powołanych w 2023 r. Drugą falę wygaśnięć obserwujemy w fundacjach powstałych w 2024 r., gdzie krytycznym momentem jest koniec 2026 r.
Im później fundacja zweryfikuje status swoich organów, tym większe ryzyko, że:
- decyzje podejmowane przez zarząd zostaną zakwestionowane,
- czynności rejestrowe lub korporacyjne będą wymagały konwalidacji,
- ujawnią się spory między beneficjentami lub członkami rodziny fundatora.
To okno czasowe, w którym działanie prewencyjne jest najtańsze i najskuteczniejsze.
Skutki wygaśnięcia mandatu w fundacji rodzinnej
Wygaśnięcie mandatu członka zarządu lub rady nadzorczej fundacji rodzinnej oznacza, że organ traci zdolność do prawidłowego działania. Praktyczne konsekwencje są dotkliwe:
- niemożność skutecznej reprezentacji fundacji wobec banków, kontrahentów i organów państwa,
- zakwestionowanie ważności podejmowanych uchwał i decyzji,
- problemy z bieżącym zarządzaniem majątkiem rodzinnym,
- ryzyko sporów wewnętrznych w gronie beneficjentów,
- utrudnienia rejestrowe i sprawozdawcze.
Im większy majątek i bardziej rozbudowana struktura fundacji, tym poważniejsze potencjalne skutki.
Jak zabezpieczyć fundację rodzinną przed wygaśnięciem mandatów
Ryzyko związane z niefortunnym brzmieniem przepisów można skutecznie wyeliminować dzięki odpowiednio przygotowanej dokumentacji. Standardowe działania prewencyjne obejmują:
- audyt aktualnego statusu mandatów członków zarządu i rady nadzorczej,
- przegląd statutu fundacji pod kątem regulacji kadencji i mandatu,
- przygotowanie i wdrożenie dokumentów zabezpieczających ciągłość organów,
- ewentualne dostosowanie statutu w celu wyeliminowania ryzyka interpretacyjnego.
Działanie z wyprzedzeniem pozwala uniknąć kosztownej i czasochłonnej konwalidacji podejmowanych w międzyczasie czynności.
Co zrobić teraz: rekomendacja prawna
Najskuteczniejsza ścieżka działania obejmuje trzy kroki:
- Ustalenie daty powołania członków organów fundacji oraz brzmienia odpowiednich postanowień statutu.
- Zlecenie audytu prawnego statusu mandatów w fundacji rodzinnej.
- Wdrożenie dokumentacji prewencyjnej, która zabezpieczy fundację przed przedwczesnym wygaśnięciem mandatów.
Kancelaria PLA.partners, pod kierunkiem adwokata Macieja Pilarka, przygotowuje dla fundacji rodzinnych komplet dokumentów eliminujących ryzyko interpretacyjne dotyczące mandatów członków zarządu i rady nadzorczej. Im wcześniej fundacja podejmie działania, tym mniejsze ryzyko, że konieczna będzie korekta zaszłości.
Skontaktuj się z kancelarią PLA.partners
Potrzebujesz wsparcia prawnego lub indywidualnej analizy Twojej sprawy? Wejdź na PLA.partners i skontaktuj się z naszym zespołem, pomożemy ocenić sytuację i zaproponujemy konkretne rozwiązania.
O autorze
