Dla rodziny biznesowej rozwód nie jest wyłącznie dramatem osobistym, jest również ryzykiem majątkowym o realnej skali. Podział majątku wspólnego potrafi zatrzymać firmę, zachwiać możliwościami w zakresie wypłaty dywidendy, czasem wymusić sprzedaż aktywów lub w rezultacie – doprowadzić do rozdrobnienia struktury właścicielskiej. Fundacja rodzinna jest jednym z najsilniejszych instrumentów, które pozwalają to ryzyko ograniczyć w sposób trwały. Kancelaria PLA.partners pomaga klientom prywatnym zaprojektować taką ochronę z perspektywy małżonków, dzieci i samego biznesu.
Fundacja rodzinna jako bariera między majątkiem małżeńskim a aktywami biznesowymi
Działanie fundacji rodzinnej jako narzędzia ochrony przed rozwodem opiera się na bardzo prostej zasadzie prawnej. Mienie wniesione do fundacji rodzinnej staje się jej własnością. Fundator i beneficjenci nie nabywają z tytułu fundacji żadnych praw udziałowych ani innych praw o charakterze właścicielskim w jej majątku. W konsekwencji aktywa wniesione do fundacji opuszczają majątek małżonków i przestają być przedmiotem ewentualnego podziału w razie rozwodu.
Maciej Pilarek, adwokat i wspólnik PLA.partners, podkreśla, że to nie konstrukcja działająca na zasadzie tzw. kruczka prawnego, lecz rezultat fundamentalnej cechy fundacji rodzinnej, która odróżnia ją od spółek i innych form, w których właścicielem majątku (pośrednio, ale efektywnie w dalszym ciągu) pozostaje osoba fizyczna.
Wniesienie majątku wspólnego do fundacji rodzinnej, niezbędna zgoda małżonka
Wniesienie do fundacji rodzinnej majątku objętego wspólnością małżeńską wymaga uprzedniej zgody obojga małżonków. Po dokonaniu tej czynności dany składnik przestaje należeć do wspólnej masy majątkowej małżonków. Z punktu widzenia ochrony przed przyszłym rozwodem ten moment ma kluczowe znaczenie, ponieważ właśnie wtedy aktywa opuszczają sferę „zagrożoną” podziałem.
W praktyce zespołu PLA.partners ten etap jest projektowany jako wspólna decyzja małżonków, podejmowana najczęściej w okresie stabilnej relacji rodzinnej. Fundacja rodzinna nie jest narzędziem do jednostronnego wycofywania aktywów wspólnych pod presją zbliżającego się konfliktu, lecz instrumentem trwałej ochrony majątku rodziny biznesowej oraz wspólnego podjęcia decyzji co do przyszości określonych aktywów, dokonywanego w czasach wolnych od konfliktu.
Skutek dla postępowania podziałowego. Czego rozwód nie obejmie?
W przypadku rozwodu żaden z małżonków nie będzie mógł wywodzić roszczeń do majątku fundacji wyłącznie dlatego, że wcześniej wchodził on w skład majątku wspólnego. Postępowanie podziałowe nie obejmuje aktywów fundacji rodzinnej. Z perspektywy klienta oznacza to, że fundacja rodzinna pozwala raz na zawsze wyłączyć kluczowe składniki majątku z ekspozycji na ryzyko związane z rozwodem.
Ten skutek rozciąga się w czasie. Późniejsze ewentualne rozszerzenie wspólności majątkowej małżeńskiej, jak również ewentualny rozwód, pozostają bez wpływu na majątek zgromadzony w fundacji rodzinnej.
Rola fundacji rodzinnej jako narzędzia zabezpieczenia dzieci
Fundacja rodzinna pełni w wielu rodzinach biznesowych funkcję zabezpieczenia finansowego wspólnych dzieci, zwłaszcza małoletnich. Pozwala przesunąć istotne składniki majątku rodziców do fundacji, jednocześnie kierunkując cel fundacji na realizację potrzeb i interesów dzieci.
W ten sposób fundacja rodzinna staje się instrumentem długofalowej polityki rodzinnej, w której decyzje życiowe rodziców nie podważają możliwości zabezpieczenia kolejnego pokolenia. Eksperci PLA.partners projektują tę funkcję poprzez właściwe ustalenie polityki świadczeń, kręgu beneficjentów oraz organów fundacji.
Granice ochrony, czyli czego fundacja rodzinna nie zrobi?
Fundacja rodzinna nie tworzy pełnej immunizacji majątku. Fundacja rodzinna odpowiada solidarnie z fundatorem za jego zobowiązania powstałe jeszcze przed jej ustanowieniem, w tym za zobowiązania alimentacyjne. Tej odpowiedzialności nie można ograniczyć ani wyłączyć bez zgody wierzyciela. Także zobowiązania alimentacyjne fundatora powstałe po ustanowieniu fundacji są przez nią respektowane. Jeżeli egzekucja z majątku fundatora dotycząca obowiązku alimentacyjnego powstałego po ustanowieniu fundacji okaże się bezskuteczna, uprawniony może skierować egzekucję do majątku fundacji.
Odpowiedzialność fundacji ogranicza się jednak do wartości mienia wniesionego przez fundatora, według stanu z chwili wniesienia, a według cen z chwili zaspokojenia wierzyciela. Sam fundator nie odpowiada swoim majątkiem osobistym za zobowiązania fundacji rodzinnej.
Fundacja rodzinna a majątek osobisty małżonków
Należy odróżnić majątek wniesiony do fundacji rodzinnej od majątku osobistego, który pozostał w sferze majątkowej małżonków. Fundacja rodzinna chroni jedynie ten majątek, który został do niej wniesiony. Aktywa pozostawione poza fundacją podlegają zwykłym regułom prawa rodzinnego, w tym ewentualnemu podziałowi w razie rozwodu.
To istotny element planowania, ponieważ właściwie zaprojektowana fundacja rodzinna nie zastępuje całego majątku małżonków, lecz koncentruje w sobie jego kluczowe składniki, najczęściej te o znaczeniu biznesowym lub strategicznym dla rodziny.
Skutki prawne i biznesowe dla klienta
Z perspektywy właściciela firmy, członka zarządu i osób odpowiedzialnych za politykę majątkową w rodzinie biznesowej fundacja rodzinna oznacza:
- trwałe wyodrębnienie wniesionych aktywów spod ewentualnego podziału majątkowego,
- możliwość ochrony firmy przed konsekwencjami rozwodu,
- narzędzie zabezpieczenia dzieci, zwłaszcza małoletnich, niezależnie od decyzji rodziców,
- konieczność uzyskania zgody obojga małżonków przy wnoszeniu majątku wspólnego,
- utrzymanie odpowiedzialności fundacji za zobowiązania alimentacyjne fundatora w określonym zakresie,
- konieczność osadzenia decyzji w rzetelnej diagnozie sytuacji majątkowej i prawnej małżonków.
Plan działania, jak ułożyć ochronę przy pomocy fundacji rodzinnej?
W pracy zespołu PLA.partners ochrona majątku przed skutkami rozwodu układa się w sekwencję:
- diagnoza majątkowa małżonków, w tym ustaleń umownych pomiędzy nimi,
- ocena ryzyk osobistych i biznesowych w kontekście potencjalnego rozwodu,
- projekt fundacji rodzinnej dopasowanej do realiów rodziny i firmy,
- decyzja o zakresie majątku wspólnego, jaki ma zostać wniesiony do fundacji,
- przygotowanie zgód małżeńskich oraz dokumentów wnoszących majątek,
- analiza ekspozycji fundacji na zobowiązania alimentacyjne fundatora,
- harmonogram wdrożenia oraz model obsługi bieżącej fundacji.
Skontaktuj się z kancelarią PLA.partners
Potrzebujesz wsparcia prawnego lub indywidualnej analizy Twojej sprawy? Wejdź na PLA.partners i skontaktuj się z naszym zespołem, pomożemy ocenić sytuację i zaproponujemy konkretne rozwiązania.
O autorze
