Powszechne przekonanie, że zamknięcie spółki przez likwidację eliminuje odpowiedzialność jej zarządu za zobowiązania, jest błędne. Pogląd ten wynika z mylenia dwóch różnych instytucji: ograniczonej odpowiedzialności wspólników za zobowiązania spółki kapitałowej oraz osobistej odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania spółki w przypadku bezskuteczności egzekucji. Maciej Pilarek, adwokat i wspólnik PLA.partners, regularnie spotyka się z sytuacjami, w których byli członkowie zarządu zlikwidowanych spółek stają się adresatami pozwów lub decyzji podatkowych.
Kiedy członek zarządu odpowiada za zobowiązania spółki?
Jeżeli egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania całym swoim majątkiem osobistym. Kluczowa jest jednak interpretacja pojęcia bezskuteczności egzekucji. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że bezskuteczność egzekucji nie wymaga formalnego zakończenia postępowania komorniczego z adnotacją o niemożności zaspokojenia. Wystarczy, że z okoliczności sprawy wynika, iż egzekucja z majątku spółki nie doprowadziłaby do zaspokojenia wierzytelności.
Dlaczego likwidacja nie jest tarczą przed odpowiedzialnością zarządu?
Wykreślenie spółki z KRS w następstwie likwidacji usuwa podmiot, jednak nie eliminuje odpowiedzialności osób, które zarządzały spółką w czasie, gdy powstawały zobowiązania. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 27 kwietnia 2023 roku zajął jednoznaczne stanowisko: likwidacja spółki nie zwalnia członków zarządu z odpowiedzialności za jej zobowiązania. Zdaniem Sądu przesłankę bezskuteczności egzekucji można uznać za spełnioną także wtedy, gdy istnieje przeszkoda prawna uniemożliwiająca wszczęcie postępowania egzekucyjnego, na przykład z uwagi na wykreślenie spółki z rejestru. Brak możliwości wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest równoznaczny z jego bezskutecznością.
Co oznacza odpowiedzialność solidarna zarządu w praktyce?
Solidarność oznacza, że wierzyciel może kierować roszczenie do każdego z członków zarządu z osobna lub do wszystkich łącznie. Każdy z nich odpowiada za całość zobowiązania, nie za część proporcjonalną do swojej roli. Ewentualny podział odpowiedzialności między samych członków zarządu może być rozstrzygnięty w ramach regresu między nimi, lecz wobec wierzyciela każdy odpowiada w pełni. Eksperci PLA.partnerswskazują, że ta zasada oznacza, iż były prezes spółki zlikwidowanej 5 lat temu może zostać pozwany o zapłatę zobowiązań tej spółki, jeżeli egzekucja okazałaby się bezskuteczna, a on nie wykaże przesłanek wyłączających odpowiedzialność.
Kiedy członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności?
Odpowiedzialność jest wyłączona, jeżeli we właściwym czasie złożono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie restrukturyzacyjne albo jeżeli niezłożenie wniosku o upadłość nastąpiło bez winy członka zarządu. Trzecia przesłanka to wskazanie przez członka zarządu mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie wierzyciela w znacznej części. Przesłanki wyłączenia odpowiedzialności są wąskie i wymagają udowodnienia. Ciężar wykazania ich spełnienia spoczywa na członku zarządu.
Jak chronić się przed odpowiedzialnością jeszcze w trakcie pełnienia funkcji?
Ochrona opiera się przede wszystkim na bieżącym monitorowaniu sytuacji finansowej spółki i terminowym reagowaniu na symptomy niewypłacalności. Właściwy czas na złożenie wniosku o upadłość to nie moment, gdy spółka przestała regulować wszystkie zobowiązania, lecz moment zaistnienia ustawowych przesłanek niewypłacalności. Opóźnienie złożenia wniosku jest najczęstszym powodem, dla którego sądy odmawiają uznania, że niezłożenie wniosku nastąpiło bez winy członka zarządu.
Jakie są skutki prawne i biznesowe dla klienta?
- Wykreślenie spółki z KRS po likwidacji nie eliminuje odpowiedzialności byłych członków zarządu za jej zobowiązania.
- Bezskuteczność egzekucji może być stwierdzona bez formalnego wszczęcia postępowania komorniczego.
- Odpowiedzialność solidarna oznacza pełną odpowiedzialność każdego z członków zarządu wobec wierzyciela.
- Przesłanki wyłączenia odpowiedzialności są wąskie, a ciężar ich dowodu spoczywa na członku zarządu.
- Terminowe złożenie wniosku o upadłość jest kluczowym mechanizmem ochronnym.
Możliwe działania – plan dla zarządu i właściciela
- Stały monitoring wskaźników finansowych spółki pod kątem przesłanek niewypłacalności.
- Dokumentowanie decyzji zarządczych na wypadek ewentualnego postępowania sądowego.
- Konsultacja prawna przy pierwszych sygnałach narastającego zadłużenia.
- Ocena, czy istniejące zobowiązania spółki mogą skutkować odpowiedzialnością zarządu po jej ewentualnym zamknięciu.
- Weryfikacja, czy decyzja o likwidacji jest właściwą ścieżką, czy konieczne jest postępowanie upadłościowe lub restrukturyzacyjne.
Skontaktuj się z kancelarią PLA.partners
Potrzebujesz wsparcia prawnego lub indywidualnej analizy Twojej sprawy? Wejdź na PLA.partners i skontaktuj się z naszym zespołem, pomożemy ocenić sytuację i zaproponujemy konkretne rozwiązania.
O autorze
