Podatki przy łączeniu spółek – co grozi, gdy połączenie nie ma uzasadnienia ekonomicznego?

Łączenie spółek kojarzy się z neutralnością podatkową. I co do zasady tak jest, jednak ta neutralność nie jest bezwarunkowa. Zmiany w przepisach o podatku dochodowym od osób prawnych, które weszły w życie w 2018 roku, sprawiły, że w pewnych przypadkach połączenie spółek może skutkować opodatkowaniem po stronie uczestników procesu. Eksperci PLA.partners konsekwentnie wskazują, że analiza podatkowa powinna poprzedzać każdy proces łączenia, nie być jego domknięciem.

Czy połączenie spółek jest neutralne podatkowo?

Co do zasady tak. Zasada neutralności podatkowej łączenia spółek jest zakorzeniona w prawie unijnym i odzwierciedlona w polskich przepisach o CIT. Połączenie, które jest uzasadnione ekonomicznie, zasadniczo nie prowadzi do powstania przychodu opodatkowanego podatkiem dochodowym ani po stronie spółek uczestniczących, ani po stronie ich wspólników.

Neutralność nie jest jednak automatyczna. Przepisy o CIT, w brzmieniu obowiązującym od 2018 roku, wprowadzają warunek ekonomicznego uzasadnienia połączenia. Jeżeli organy podatkowe uznają, że połączenie nie ma uzasadnienia ekonomicznego i zostało przeprowadzone wyłącznie lub głównie w celu uniknięcia lub obejścia opodatkowania, neutralność podatkowa może zostać zakwestionowana. Maciej Pilarek, adwokat i wspólnik PLA.partners, wskazuje, że dokumentowanie biznesowego celu połączenia jest w praktyce jednym z kluczowych elementów przygotowania procesu.

Czy przy łączeniu spółek trzeba zapłacić VAT?

Połączenie spółek nie podlega opodatkowaniu VAT. Założeniem procesu jest bowiem przeniesienie przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa, a takie czynności pozostają poza zakresem VAT. Zasada ta ma stabilne oparcie zarówno w przepisach krajowych, jak i w prawie unijnym.

W praktyce warto jednak zweryfikować, czy majątek przechodzący w ramach połączenia spełnia faktycznie kryteria przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części. Przeniesienie wybranych składników aktywów bez organizacyjnej całości mogłoby w określonych okolicznościach rodzić odmienne wnioski.

Czy od łączenia spółek trzeba zapłacić PCC?

Połączenie spółek kapitałowych jest wyłączone z opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Nie podlegają temu podatkowi umowy spółki związane z łączeniem spółek kapitałowych ani zmiany takich umów. Podwyższenie kapitału zakładowego spółki przejmującej, które jest skutkiem połączenia i stanowi zmianę umowy spółki, również nie skutkuje powstaniem obowiązku podatkowego w PCC.

Kiedy połączenie może jednak skutkować opodatkowaniem CIT?

Jest to obszar, który wymaga indywidualnej analizy w każdym przypadku. Przepisy o podatku dochodowym od osób prawnych przewidują, że neutralność podatkowa łączenia jest uwarunkowana spełnieniem określonych przesłanek, w tym ekonomicznego uzasadnienia transakcji. Jeżeli głównym lub jedynym celem połączenia jest korzyść podatkowa, organ podatkowy może zakwestionować neutralność i określić przychód po stronie spółki lub jej wspólników.

Ryzyko to jest szczególnie istotne przy połączeniach w ramach grup kapitałowych, gdzie zależności właścicielskie są złożone, a historia przepływów między spółkami może być interpretowana przez organy podatkowe jako element agresywnej optymalizacji.

Jakie skutki podatkowe ma połączenie dla wspólników?

Wspólnicy spółki przejmowanej otrzymują udziały lub akcje w spółce przejmującej albo nowo zawiązanej. Co do zasady ta wymiana udziałów nie skutkuje opodatkowaniem na moment połączenia, pod warunkiem spełnienia określonych warunków wynikających z przepisów o CIT. Opodatkowanie jest odroczone do momentu faktycznego zbycia udziałów lub akcji otrzymanych w wyniku połączenia.

Warto jednak zweryfikować skutki podatkowe na poziomie wspólników jeszcze przed podjęciem decyzji o połączeniu, szczególnie gdy wspólnikami są osoby fizyczne lub podmioty zagraniczne.

Jakie są skutki prawne i biznesowe dla klienta?

• Brak VAT i brak PCC przy połączeniu spółek kapitałowych to zasada, nie wyjątek, jednak wymaga weryfikacji stanu faktycznego.
• Neutralność CIT jest uwarunkowana ekonomicznym uzasadnieniem połączenia, brak uzasadnienia może skutkować opodatkowaniem.
• Zmiany przepisów o CIT z 2018 roku zwiększyły ryzyko zakwestionowania neutralności przez organy podatkowe.
• Skutki podatkowe dla wspólników są co do zasady odroczone, ale zależą od struktury właścicielskiej i rezydencji podatkowej wspólników.
• Dokumentacja uzasadnienia ekonomicznego połączenia jest istotnym elementem ochrony przed zakwestionowaniem neutralności podatkowej.

Możliwe działania – plan dla CFO i właściciela

• Przeprowadzenie analizy podatkowej przed sporządzeniem planu połączenia, nie po jego zatwierdzeniu.
• Dokumentowanie ekonomicznego uzasadnienia połączenia, w tym celów restrukturyzacyjnych, synergii i efektów kosztowych.
• Weryfikacja skutków podatkowych dla wspólników, szczególnie gdy są nimi osoby fizyczne lub podmioty zagraniczne.
• Analiza, czy majątek przechodzący w ramach połączenia spełnia definicję przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części dla celów VAT.
• Potwierdzenie braku obowiązku w PCC i udokumentowanie tego w aktach sprawy.
• Ocena ryzyka zakwestionowania neutralności w przypadku połączeń w grupach kapitałowych z historią optymalizacji podatkowej.

Skontaktuj się z kancelarią PLA.partners

Potrzebujesz wsparcia prawnego lub indywidualnej analizy Twojej sprawy? Wejdź na PLA.partners i skontaktuj się z naszym zespołem, pomożemy ocenić sytuację i zaproponujemy konkretne rozwiązania.